ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΓΚΑμεΑ ΓΙΑ ΡΗΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

ΠΡΟΣ:

Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, κα Ν. Κεραμέως

Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, κα Δ.Μ.Μιχαηλίδου

Κοιν.:   (σχετ.: πίνακας αποδεκτών)

Θέμα: «Από θεσμική δέσμευση σε τροχιά εκκρεμότητας η θεσμοθέτηση της υποστηριζόμενης απασχόλησης ατόμων με αναπηρία – Ζητείται ρητή πολιτική δέσμευση και σαφές χρονοδιάγραμμα νομοθετικής πρωτοβουλίας»

Αξιότιμες κυρίες Υπουργοί,  

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Γονέων και Κηδεμόνων Ατόμων με Αναπηρία (ΠΟΣΓΚΑμεΑ), ως δευτεροβάθμιο όργανο του αναπηρικού κινήματος και ιδρυτικό, ενεργό μέλος της ΕΣΑμεΑ, εκπροσωπεί άτομα με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες και τις οικογένειές τους, μέσω των σωματείων – συλλόγων γονέων και κηδεμόνων των ατόμων αυτών, σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Μεταξύ των ουσιωδών ζητημάτων για τον ως άνω ευάλωτο πληθυσμό συγκαταλέγεται το θέμα της απασχολησιμότητας και της ουσιαστικής και ανεμπόδιστης πρόσβασης στην αγορά εργασίας, όχι απλώς ως περιφερειακή πολιτική ή επιμέρους πρόγραμμα, αλλά ως θεμελιώδες δικαίωμα και ταυτόχρονα κρίσιμο δείκτη κοινωνικής ένταξης και αξιοπρέπειας.

Στο πλαίσιο αυτό και σε συνέπεια με την αποστολή της για την προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων των προαναφερθεισών κατηγοριών αναπηρίας, η Ομοσπονδία μας παρακολουθεί διαχρονικά και με ενδιαφέρον τα σχετικά με την απασχόληση ζητήματα, μεταξύ των οποίων εντάσσεται και ο στόχος διαμόρφωσης ενός θεσμικά κατοχυρωμένου πλαισίου υποστηριζόμενης εργασίας για τα άτομα με αναπηρία.

Η ενασχόληση αυτή δεν είναι θεωρητική, ιδίως αν συνεκτιμηθεί ότι αρκετά από τα σωματεία - μέλη της ΠΟΣΓΚΑμεΑ, που παρέχουν υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας σε άτομα με αναπηρία, εμπλέκονται επί σειρά ετών, συχνά με περιορισμένους πόρους, σε δράσεις επαγγελματικής υποστήριξης και ενδυνάμωσης ατόμων με αναπηρία, αναδεικνύοντας στην πράξη τόσο τη δυνατότητα όσο και την αναγκαιότητα διαμόρφωσης ενός ολοκληρωμένου και συνεκτικού μοντέλου υποστηριζόμενης εργασίας στη χώρα. Τα μηνύματα που συλλέγονται από την εμπειρία αυτή τεκμηριώνουν ότι το μοντέλο είναι ικανό να λειτουργήσει αποτελεσματικά, εφόσον υποστηρίζεται θεσμικά και χρηματοδοτικά. Στον αντίποδα, η υφιστάμενη πραγματικότητα αναδεικνύει τα όρια της αποσπασματικής εφαρμογής και της εξάρτησης από προσωρινά προγράμματα και ιδιωτικές πρωτοβουλίες των φορέων αυτών.

Σημειώνεται ότι για τα άτομα με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, η θεσμοθέτηση της υποστηριζόμενης εργασίας δεν είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης, αλλά ενδεχομένως μία από τις ελάχιστες αν όχι η μόνη ρεαλιστική οδός πρόσβασης και παραμονής στην ανοικτή αγορά εργασίας, δεδομένου ότι χωρίς συστηματική, εξατομικευμένη και διαρκή υποστήριξη, η ένταξη αυτή καθίσταται, στην πράξη, ανέφικτη.

Υπενθυμίζεται άλλωστε πως η υποστηριζόμενη εργασία συνιστά βασικό μηχανισμό υλοποίησης του άρθρου 27 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες (ν. 4074/2012), οι επιταγές του οποίου δεσμεύουν την Πολιτεία να διασφαλίζει το δικαίωμα στην εργασία για όλα τα άτομα με αναπηρία, ανεξαρτήτως κατηγορίας ή βαρύτητας, σε όλους τους τομείς απασχόλησης. Υπό το πρίσμα αυτό, η θεσμοθέτησή της δεν αποτελεί διακριτική ευχέρεια, αλλά υποχρέωση εναρμόνισης με διεθνείς και συνταγματικές δεσμεύσεις της χώρας, συγχρόνως με την κατάργηση των όποιων άλλων αποκλεισμών (λ.χ. διατήρηση του χαρακτηρισμού «ανίκανος προς κάθε βιοποριστική εργασία» στα πιστοποιητικά αναπηρίας) που υπονομεύουν ευθέως τις πολιτικές ένταξης των ατόμων αυτών στην αγορά εργασίας.

Σε ό,τι αφορά τις πρωτοβουλίες στο συγκεκριμένο πεδίο, αρχής γενομένης από το 2023, η σύσταση της τότε Ομάδας Διοίκησης Έργου για τη διαμόρφωση ρυθμιστικού πλαισίου υποστηριζόμενης εργασίας δημιούργησε εύλογες και βάσιμες προσδοκίες για τη διευθέτηση του διαχρονικού ρυθμιστικού κενού στη χώρα, με την προοπτική της θεσμικής κατοχύρωσής της και με τις συνεδριάσεις της ομάδας να συνιστούν βηματισμούς σταδιακής μετάβασης από τη λογική των αποσπασματικών δράσεων προς ένα ενιαίο, σταθερό και θεσμικά θωρακισμένο πλαίσιο.

Σύστοιχες προσδοκίες είχε νωρίτερα εκθρέψει η εισαγωγή στην έννομη τάξη του Πιλοτικού Προγράμματος Υποστηριζόμενης Απασχόλησης για πρόσωπα στο φάσμα του αυτισμού (άρθρο 70 του ν. 4997/2022). Προσδοκίες που ωστόσο μετατράπηκαν σε ανησυχία, όταν παρά τη σχετική νομοθετική πρόβλεψη και παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις που ακολούθησαν για την ενεργοποίηση του Προγράμματος, εν τέλει ουδέποτε υλοποιήθηκε και, από όσα προσφάτως πληροφορηθήκαμε, έχει απενταχθεί από τον σχεδιασμό. Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να εκληφθεί απλώς ως μια ακόμη τεχνική καθυστέρηση, αλλά ως ματαίωση μιας θεσπισμένης πρόβλεψης στη σωστή κατεύθυνση και συνακόλουθα των προσδοκιών των δυνητικών ωφελούμενων του Προγράμματος και των οικογενειών τους.

Παράλληλα, στη μετέπειτα Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2024–2030 αποτυπώθηκε ρητή δράση (αριθμ. 116) για τη θέσπιση θεσμικού πλαισίου για την υποστηριζόμενη απασχόληση ατόμων με αναπηρία και την εφαρμογή σχετικού προγράμματος υλοποίησης, με χρονοδιάγραμμα έως τον Δεκέμβριο 2025 και αρμόδιο φορέα το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης σε συνεργασία με φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών. Σήμερα, όμως, το ορόσημο αυτό έχει ήδη παρέλθει χωρίς σαφώς επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα, εφόσον υφίσταται.

Όπως αντιλαμβάνεστε, η διαδοχική θέσπιση στρατηγικών στοχεύσεων, νομοθετικών προβλέψεων και διοικητικών πρωτοβουλιών που δεν ολοκληρώνονται ή παραμένουν ανενεργές στην πράξη οδηγεί σε ένα ιδιότυπο θεσμικό παράδοξο: η ίδια η Πολιτεία αναγνωρίζει ρητά το δικαίωμα, το εντάσσει στον επίσημο σχεδιασμό της και το «χαρτογραφεί» κανονιστικά, χωρίς όμως να το καθιστά έμπρακτα εφαρμόσιμο. Έτσι, το δικαίωμα στην υποστηριζόμενη απασχόληση εμφανίζεται καταγεγραμμένο σε κείμενα και στρατηγικές, αλλά όχι διασφαλισμένο στην πραγματικότητα των ατόμων με αναπηρία, γεγονός που πλήττει την αξιοπιστία της ίδιας της θεσμικής δέσμευσης και την εμπιστοσύνη στη δημόσια διοίκηση.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, η ΠΟΣΓΚΑμεΑ εκφράζει τον έντονο προβληματισμό της για τη διαχρονική μετάθεση ενός ζητήματος που η ίδια η Πολιτεία έχει αναγνωρίσει ως στρατηγικής σημασίας και εκτιμά ότι καθίσταται αναγκαία όχι απλώς η παροχή ενημέρωσης, αλλά η ρητή πολιτική τοποθέτηση των αρμόδιων Υπουργείων ως προς το εάν και πότε προτίθενται να προχωρήσουν στη θέσπιση ενιαίου και καθολικού θεσμικού πλαισίου υποστηριζόμενης απασχόλησης για τα άτομα με αναπηρία, συνοδευόμενου από σαφές και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, ώστε να διασφαλιστεί ότι το αναγνωρισμένο δικαίωμα δεν θα παραμείνει σε καθεστώς παρατεταμένης εκκρεμότητας.

Κατόπιν τούτων, παρακαλούμε για την άμεση παροχή επίσημης πληροφόρησης αναφορικά με:

- τη ρητή πολιτική δέσμευση των αρμόδιων Υπουργείων ως προς τη θεσμοθέτηση ενιαίου και καθολικού πλαισίου υποστηριζόμενης απασχόλησης για όλα τα άτομα με αναπηρία, ανεξαρτήτως κατηγορίας ή βαρύτητας αναπηρίας,

- το συγκεκριμένο και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα διαμόρφωσης και κατάθεσης σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, καθώς και τους βασικούς άξονες που θα τη διέπουν, ιδίως ως προς τον μόνιμο χαρακτήρα, τον μηχανισμό εφαρμογής και τη διασφαλισμένη χρηματοδότησή της,

- τις ενέργειες στις οποίες προτίθεται να προβεί η Πολιτεία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η υποστηριζόμενη απασχόληση δεν θα παραμείνει αντικείμενο αποσπασματικών ή πιλοτικών προσεγγίσεων, αλλά θα αποτελέσει σταθερό και λειτουργικό εργαλείο ένταξης στην ανοικτή αγορά εργασίας,

- τον επικαιροποιημένο σχεδιασμό της Πολιτείας σε σχέση με το αντικείμενο του προβλεφθέντος στο άρθρο 70 ν. 4997/2022 Πιλοτικού Προγράμματος, ιδίως ως προς τη θεσμική του ενσωμάτωση σε καθολικό και μόνιμο πλαίσιο ρύθμισης, με σαφές και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.

Η μέχρι σήμερα εξέλιξη του ζητήματος καταδεικνύει ότι το έλλειμμα δεν εντοπίζεται στη στρατηγική καταγραφή ή στη διατύπωση κατευθυντήριων στόχων, αλλά στην απουσία αποφασιστικής πολιτικής επιλογής για την έμπρακτη θεσμική κατοχύρωση και εφαρμογή τους.

Κυρίες Υπουργοί,

Η θεσμοθέτηση ενός πλαισίου υποστηριζόμενης απασχόλησης συνιστά ουσιώδη παράμετρο για την άσκηση του δικαιώματος στην εργασία από τα άτομα με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες. Οι παρατεταμένες εκκρεμότητες στα ζητήματα που τα αφορούν δεν επιτυγχάνουν παρά να εντείνουν την ανασφάλεια τόσο στα ίδια τα άτομα με αναπηρία, όσο και στις οικογένειές τους και στους εμπλεκόμενους στην υποστήριξή τους φορείς.

Η Ομοσπονδία μας αναμένει σαφή πολιτική δέσμευση και συγκεκριμένο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα νομοθετικής πρωτοβουλίας, που θα μετατρέψει τη διακηρυγμένη πρόθεση σε εφαρμοσμένη πολιτική και θα άρει το ιδιότυπο καθεστώς παρατεταμένης εκκρεμότητας που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους.

Με εκτίμηση,

Για την ΠΟΣΓΚΑμεΑ,

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ιωάννης Μοσχολιός

Η ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Φωτεινή Ζαφειροπούλου

Πίνακας αποδεκτών:

- Πρωθυπουργός της χώρας, κ.Κ.Μητσοτάκης

- Υπουργός Επικρατείας, κ.Χ.Γ.Σκέρτσος

- Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, κα Α.Ευθυμίου

- Γενικός Γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας, κ.Κ.Μεγαρίτης

- Γενικός Γραμματέας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, κ.Κ.Γλούμης – Ατσαλάκης

- Διοικήτρια Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.), κα Γ.Χορμόβα

- Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ)

- Πρωτοβάθμια σωματεία – μέλη ΠΟΣΓΚΑμεΑ