20ή ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ - ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

20 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Κανένα παιδί αόρατο:
Θεσμική προστασία, ενίσχυση μηχανισμών και καλλιέργεια κουλτούρας ακρόασης των απόψεών τους

Η 20η Νοεμβρίου μάς επιστρέφει στο 1989, όταν η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αναγνωρίζοντας κάθε παιδί ως φορέα δικαιωμάτων και όχι απλώς ως αποδέκτη προστασίας. Η Σύμβαση αποτέλεσε το πρώτο διεθνές κείμενο ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έκανε ρητή αναφορά στην αναπηρία - στο άρθρο 2 περί μη διάκρισης και στο άρθρο 23 για τα παιδιά με αναπηρία - καθιστώντας ορατό ένα τμήμα του παιδικού πληθυσμού που έως τότε συχνά παρέμενε αόριστα αναφερόμενο ή εντελώς αποσιωπημένο.

Χρόνια αργότερα, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (ν.4074/2012) διεύρυνε και εξειδίκευσε αυτό το πλαίσιο. Το άρθρο 7 υπενθυμίζει ότι τα παιδιά με αναπηρία απολαμβάνουν όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ίση βάση με όλα τα παιδιά, με πρωτεύον κριτήριο το βέλτιστο συμφέρον τους και με έμφαση στην ουσιαστική συμμετοχή τους στα ζητήματα που τα αφορούν. Πρόκειται για ένα σύγχρονο και δεσμευτικό κείμενο που μετατοπίζει το επίκεντρο από την απλή προστασία στην πλήρη πραγμάτωση των δικαιωμάτων, ενισχύοντας την αυτονομία, την αξιοπρέπεια και τη συμπερίληψη.

Για τα παιδιά μας με αναπηρία και τις οικογένειές μας, οι δύο αυτές Συμβάσεις αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της σημερινής ημέρας. Υπενθυμίζουν ότι η προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών αποτελεί διεθνή υποχρέωση και ότι δεν μπορεί να θεωρείται ολοκληρωμένη όταν η πραγματικότητα εξακολουθεί να αφήνει πολλά παιδιά στο περιθώριο της μέριμνας και της υποστήριξης.

Στην καθημερινότητα των οικογενειών παιδιών με αναπηρία, οι προκλήσεις παραμένουν σχεδόν αμετάβλητες: ελλείψεις σε υπηρεσίες υγείας και φροντίδας, άνισα εκπαιδευτικά μονοπάτια, απουσία καθολικών προγραμμάτων πρώιμης παρέμβασης, υποστελέχωση, περιορισμένοι πόροι και στερεότυπα συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου οι οικογένειες καλούνται συχνά να υπερασπιστούν τα αυτονόητα δικαιώματά των παιδιών τους στις ίσες ευκαιρίες και στην ισότιμη μεταχείριση. Παιδιά με αναπηρία που μεγαλώνουν μέσα σε συστήματα που δεν ανταποκρίνονται πάντα στις ανάγκες τους, παρότι αυτή η ανταπόκριση αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση της πολιτείας.

Τα παιδιά με αναπηρία δεν ζητούν «εξαιρέσεις». Ζητούν να λογίζονται, να υποστηρίζονται, να συμμετέχουν και να ακούγονται. Και παρότι οι Συμβάσεις κατοχυρώνουν αυτό το δικαίωμά τους, η φωνή τους δεν φτάνει πάντα εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις. Όχι επειδή δεν έχουν άποψη, αλλά επειδή οι θεσμοί και το περιβάλλον τους δυσκολεύονται ακόμη να αναγνωρίσουν και να ενσωματώσουν αυτή τη φωνή στις διαδικασίες.

Γι’ αυτό η ΠΟΣΓΚΑμεΑ, οι γονείς και κηδεμόνες των παιδιών με κάθε μορφή αναπηρίας, αλλά και των ενηλίκων ατόμων με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, επιμένουμε σε έναν κόσμο όπου τα παιδιά μας συγχρόνως προστατεύονται και συμμετέχουν ενεργά.

Διεκδικούμε, με συνέπεια και συλλογικότητα: πολιτικές οικονομικής στήριξης για την αποτροπή της φτωχοποίησης των οικογενειών παιδιών με σοβαρές και δια βίου αναπηρίες· μέτρα διασφάλισης αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου για όλα τα παιδιά με αναπηρία· καθολική, ποιοτική και οικογενειοκεντρική πρώιμη παρέμβαση· έγκαιρη και ισότιμη ένταξη σε δημοτικούς βρεφονηπιακούς σταθμούς· επαρκείς υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας στην κοινότητα· ταχεία αποϊδρυματοποίηση με ασφαλείς λύσεις οικογενειακής φροντίδας· εξειδικευμένη εκπαιδευτική υποστήριξη και επέκταση της συνεκπαίδευσης· υπηρεσίες υγείας σε όλη τη χώρα με κατάλληλους πόρους και προσωπικό· δομές βραχείας φιλοξενίας· υπηρεσίες που αναπτύσσουν δεξιότητες σε πλαίσια συμπερίληψης· προσβάσιμες διαδικασίες που εγγυώνται ότι οι απόψεις των παιδιών λαμβάνονται υπόψη· σχεδιασμό πολιτικών στη βάση αξιόπιστων και επικαιροποιημένων στατιστικών δεδομένων για τον παιδικό πληθυσμό με αναπηρία.

Για εμάς, η 20η Νοεμβρίου δεν αποτελεί απλώς υπενθύμιση. Είναι πρόσκληση να υπερβούμε τις διακηρύξεις και να εστιάσουμε στις πραγματικές ανάγκες και στα δικαιώματα της παιδικής ηλικίας.

Και όσο αυτή η πρόσκληση παραμένει ανοιχτή, θα στεκόμαστε δίπλα στα παιδιά με αναπηρία και στις οικογένειές τους, με τη σταθερή πεποίθηση ότι μια κοινωνία που προστατεύει και ταυτόχρονα λαμβάνει υπόψη τη φωνή των παιδιών της είναι μια κοινωνία που μπορεί να εξελιχθεί ουσιαστικά και δίκαια - για κάθε μέλος της, με και χωρίς αναπηρία.

Γιατί η ασφάλεια και η συμμετοχή των παιδιών δεν είναι απλώς επιδιώξεις. Είναι υποχρεώσεις.

 Για την ΠΟΣΓΚΑμεΑ,

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ιωάννης Μοσχολιός

Η ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Φωτεινή Ζαφειροπούλου 

Συνοδευτικό Σημείωμα – Ευρωπαϊκή Έρευνα για την Εγγύηση για τα Παιδιά

Στο ίδιο πνεύμα ενίσχυσης της συμμετοχής των παιδιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε πρόσφατα διαδικτυακή έρευνα για την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για τα Παιδιά, καλώντας παιδιά, εφήβους, γονείς και κηδεμόνες να καταθέσουν τις απόψεις, τις εμπειρίες και τις ανάγκες τους σχετικά με την πρόσβαση σε ζωτικές υπηρεσίες στην Ευρώπη, όπως η προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, η εκπαίδευση, η υγεία, η διατροφή και η στέγαση.

Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται άμεσα με τη δέσμευση για την ενίσχυση και την ουσιαστική ενσωμάτωση της φωνής των παιδιών στην ευρωπαϊκή χάραξη πολιτικής. Τα ευρήματα θα συμβάλουν στον εντοπισμό αποτελεσματικών στρατηγικών και στη διαμόρφωση της επικείμενης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Καταπολέμηση της Φτώχειας.

Η έρευνα είναι διαθέσιμη στον σύνδεσμο:
EU Children's Participation Platform - Survey   
και θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 8 Δεκεμβρίου 2025.

Η ΠΟΣΓΚΑμεΑ χαιρετίζει την πρωτοβουλία αυτή και θεωρεί κρίσιμο να διασφαλιστεί ότι οι ανάγκες και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με αναπηρία και οι οικογένειές τους στη χώρα μας θα αποτυπωθούν επαρκώς στη διαδικασία αυτή. Η συστηματική ακρόαση των εμπειριών και των απόψεών τους αποτελεί προϋπόθεση για τη διαμόρφωση πολιτικών που δεν θα αφήνουν κανένα παιδί αόρατο.

Κατόπιν τούτων, καλούνται τα σωματεία – μέλη της Ομοσπονδίας να ενημερώσουν τους γονείς και τις οικογένειες, προκειμένου να συνδράμουν με την εμπειρία τους στην έρευνα.