ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΑΠΟΔΕΚΤΟ Η ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ ΤΟΥΣ

ΠΡΟΣ:     

Υπουργό Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης, κα N.Κεραμέως

Υφυπουργό Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης, κα Α.Ευθυμίου

ΘΕΜΑ: «Δεν είναι πλέον αποδεκτό η εργασιακή ένταξη των ατόμων με βαριές αναπηρίες να λειτουργεί εις βάρος της συνταξιοδοτικής προστασίας των γονέων και κηδεμόνων τους – Επιβεβλημένη η άρση μιας διαχρονικής ασφαλιστικής στρέβλωσης με την προώθηση άμεσης νομοθετικής παρέμβασης»

Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Αξιότιμη κυρία Υφυπουργέ,

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Γονέων και Κηδεμόνων Ατόμων με Αναπηρία (ΠΟΣΓΚΑμεΑ), επανερχόμενη στις διαχρονικές διεκδικήσεις της για την αποκατάσταση των αδικιών του συνταξιοδοτικού καθεστώτος των μελών οικογενειών που έχουν στη φροντίδα τους άτομα με βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, θέτει υπόψη σας το συνημμένο υπόμνημα. Σε αυτό αναπτύσσεται ειδικότερη νομική επιχειρηματολογία αναφορικά με τη σύνδεση της εργασιακής δραστηριότητας του τέκνου με αναπηρία με τη θεμελίωση ή τη διατήρηση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος του γονέα του.

Η Ομοσπονδία μας συντάσσεται με την ουσία του συγκεκριμένου αιτήματος και θεωρεί επιβεβλημένη την ανάληψη σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, καθώς οι επίμαχες ασφαλιστικές ρυθμίσεις συντηρούν μια στρέβλωση που αντιστρατεύεται τόσο τον κοινωνικοπροστατευτικό σκοπό της ειδικής συνταξιοδοτικής μεταχείρισης όσο και τις επιδιώξεις της Πολιτείας για την ουσιαστική εργασιακή ένταξη των ατόμων με αναπηρία.

Στον πυρήνα του ζητήματος βρίσκεται ένα δυσεξήγητο παράλογο, καθώς η Πολιτεία αναγνωρίζει το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία στην εργασία, προωθεί πολιτικές για την επαγγελματική τους ένταξη και την ενίσχυση της αυτονομίας τους, διατηρώντας συγχρόνως ασφαλιστικές διατάξεις βάσει των οποίων η εργασιακή δραστηριότητα του ίδιου του ατόμου μπορεί να επιφέρει δυσμενείς συνέπειες στη συνταξιοδοτική προστασία του γονέα του.

Η αντίφαση αυτή δεν περιορίζεται στο επίπεδο της νομοθετικής ασυνέπειας, αλλά επηρεάζει ουσιωδώς τις επιλογές και τις προοπτικές των ενδιαφερόμενων οικογενειών, καθώς η επαγγελματική δραστηριοποίηση του τέκνου με αναπηρία μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη συνταξιοδοτική προστασία του γονέα του.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για τα άτομα με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, που εκπροσωπεί η Ομοσπονδία μας. Στις περιπτώσεις αυτές, η δυνατότητα ανάληψης εργασίας, όπου καθίσταται εφικτή, αποτελεί συχνά αποτέλεσμα πολυετούς προσπάθειας, εξατομικευμένης υποστήριξης και καθοριστικής συμβολής της οικογένειας, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως άρση της αναπηρίας ή εξάλειψη των αναγκών φροντίδας και υποστήριξης. Η επιτυχής έκβαση μιας τέτοιας προσπάθειας δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζεται ως λόγος αποδυνάμωσης της ασφαλιστικής προστασίας του γονέα που έχει επωμιστεί επί σειρά ετών το βάρος της οικογενειακής φροντίδας.

Περαιτέρω, η ανάγκη αντιμετώπισης της συγκεκριμένης στρέβλωσης συνδέεται άμεσα με τις θεσμικές δεσμεύσεις της Πολιτείας, όπως αυτές αποτυπώνονται στην Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2024–2030. Ειδικότερα, οι Δράσεις 115 και 116 αφορούν την άρση των αντικινήτρων στην εργασία και τη θεσμοθέτηση της υποστηριζόμενης απασχόλησης, ενώ η Δράση 149 προβλέπει την αναθεώρηση των συνταξιοδοτικών ρυθμίσεων για γονείς τέκνων με εφ' όρου ζωής αναπηρία 67% και άνω.

Η παράλληλη προώθηση των ανωτέρω στόχων προϋποθέτει την ουσιαστική εναρμόνισή τους, ώστε οι ασφαλιστικές ρυθμίσεις να μην αποθαρρύνουν την άσκηση του δικαιώματος στην εργασία, την οποία οι ίδιες οι δημόσιες πολιτικές επιδιώκουν να διευκολύνουν. Η ανάγκη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει των υφιστάμενων ελλείψεων στη θεσμική κατοχύρωση και την εφαρμογή της υποστηριζόμενης απασχόλησης στη χώρα μας.

Η ΠΟΣΓΚΑμεΑ έχει, εξάλλου, διαχρονικά και κατ’ επανάληψη αναδείξει προς τις εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες του Υπουργείου Εργασίας τις αδικίες και τις στρεβλώσεις του κοινωνικοασφαλιστικού πλαισίου για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους, διεκδικώντας την αποκατάσταση των άδικων συνταξιοδοτικών περιορισμών που επιβαρύνουν τους οικογενειακούς φροντιστές ατόμων με βαριές αναπηρίες, παράλληλα με την άρση των εμποδίων στην εργασιακή ένταξη των ίδιων των ατόμων. Παρά τη συστηματική ανάδειξη των ζητημάτων αυτών και την αναγνώριση από την ίδια την Πολιτεία της ανάγκης αναθεώρησης των σχετικών συνταξιοδοτικών ρυθμίσεων και άρσης των αντικινήτρων στην εργασία, όπως αποτυπώνεται και στην Εθνική Στρατηγική 2024–2030, εξακολουθεί να απουσιάζει η προσδοκώμενη ουσιαστική ανταπόκριση, με συγκεκριμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες και σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους.

Ιδιαίτερα προβληματικό είναι το γεγονός ότι, δέκα και πλέον χρόνια μετά την ψήφιση του ν. 4387/2016 και τη νομοθετική πρόβλεψη του άρθρου 11 για τη θέσπιση ενιαίων κανόνων συνταξιοδότησης και απονομής ασφαλιστικών παροχών λόγω αναπηρίας, εξακολουθούν να παραμένουν ουσιώδεις εκκρεμότητες, παρά τις επιμέρους νομοθετικές παρεμβάσεις που έχουν μεσολαβήσει. Οι αλλεπάλληλες συγκροτήσεις και ανασυγκροτήσεις επιτροπών και ομάδων εργασίας, οι επανειλημμένες διαβεβαιώσεις και η διαρκής μετάθεση της ολοκλήρωσης του εγχειρήματος, χωρίς την αναμενόμενη συνολική θεσμική διευθέτηση, δημιουργούν πλέον στους άμεσα ενδιαφερόμενους την εύλογη αίσθηση θεσμικού εμπαιγμού και πλήττουν την αξιοπιστία των σχετικών δεσμεύσεων της Πολιτείας.

Αναγνωρίζοντας τον σύνθετο χαρακτήρα της συνολικής ασφαλιστικής αναμόρφωσης, θεωρούμε, εντούτοις, ότι η παρατεταμένη εκκρεμότητά της δεν μπορεί να δικαιολογεί την περαιτέρω αναβολή αντιμετώπισης συγκεκριμένων, ήδη αναγνωρισμένων και επαρκώς προσδιορισμένων ασφαλιστικών στρεβλώσεων. Στην περίπτωση, μάλιστα, της σύνδεσης του συνταξιοδοτικού δικαιώματος του γονέα με την εργασιακή δραστηριότητα του τέκνου με αναπηρία, η ανάγκη αυτοτελούς νομοθετικής παρέμβασης καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική, δεδομένου ότι η διατήρηση του σχετικού περιορισμού αντιστρατεύεται τις ίδιες τις θεσμικές επιδιώξεις της Πολιτείας για την εργασιακή ένταξη των ατόμων με αναπηρία.

Υπό τα δεδομένα αυτά, η ΠΟΣΓΚΑμεΑ ζητά την άμεση επεξεργασία και προώθηση νομοθετικής πρωτοβουλίας, ώστε η ανάληψη εργασίας ή αυτοαπασχόλησης από τέκνο με βαριά αναπηρία να μην αποτελεί, αυτή καθαυτήν, λόγο αποκλεισμού από τη θεμελίωση του ειδικού συνταξιοδοτικού δικαιώματος του γονέα του ή αναστολής, διακοπής ή περικοπής της ήδη καταβαλλόμενης σύνταξής του.

Η σχετική νομοθετική παρέμβαση οφείλει, συγχρόνως, να λάβει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους ασφαλιστικών καθεστώτων, να περιλαμβάνει σαφείς προβλέψεις για τις εκκρεμείς αιτήσεις και τις ήδη ανεσταλμένες συντάξεις και να διασφαλίζει ότι η αποκατάσταση της συγκεκριμένης αδικίας δεν θα οδηγήσει σε περιορισμό υφιστάμενων δικαιωμάτων ή σε δυσμενέστερη μεταχείριση άλλων προστατευόμενων κατηγοριών ασφαλισμένων, περιλαμβανομένων των γονέων, αδελφών και συζύγων ατόμων με βαριές αναπηρίες.

Διευκρινίζουμε, περαιτέρω, ότι η υποστήριξη του συγκεκριμένου αιτήματος εντάσσεται στις πάγιες και επανειλημμένα διατυπωμένες διεκδικήσεις της Ομοσπονδίας μας για τη συνολική αποκατάσταση των αδικιών του συνταξιοδοτικού πλαισίου που διέπει τα μέλη οικογενειών ατόμων με βαριές αναπηρίες, χωρίς να υποκαθιστά ή να περιορίζει το ευρύτερο περιεχόμενό τους. Στις διεκδικήσεις αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η επαναφορά των προγενέστερων ευνοϊκότερων ρυθμίσεων ως προς τα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης, που ανατράπηκαν με τους μνημονιακούς νόμους, καθώς και η άρση των αδικαιολόγητων διαφοροποιήσεων στις προϋποθέσεις θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος, ιδίως όσων συνδέονται με το φύλο του ασφαλισμένου και το ασφαλιστικό καθεστώς στο οποίο υπάγεται, με γνώμονα την ισότιμη και ουσιαστική προστασία των γονέων, αδελφών και συζύγων που έχουν στη φροντίδα τους άτομα με βαριές αναπηρίες.

Κυρία Υπουργέ και κυρία Υφυπουργέ,

Η κοινωνική προστασία των οικογενειών που έχουν στη φροντίδα τους άτομα με βαριές αναπηρίες και η ενίσχυση των δυνατοτήτων εργασιακής ένταξης των ίδιων των ατόμων αποτελούν αλληλοσυμπληρούμενες υποχρεώσεις της Πολιτείας, η εκπλήρωση των οποίων προϋποθέτει ένα συνεκτικό νομοθετικό πλαίσιο, χωρίς αντιφατικές ρυθμίσεις που αποδυναμώνουν στην πράξη τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

Στο πλαίσιο αυτό, διαβιβάζουμε το συνημμένο υπόμνημα προς ουσιαστική αξιοποίηση της ειδικότερης νομικής επιχειρηματολογίας και της προτεινόμενης νομοθετικής παρέμβασης, επισημαίνοντας την ανάγκη κατάλληλης νομοτεχνικής επεξεργασίας, με γνώμονα τη διασφάλιση των δικαιωμάτων του συνόλου των θιγόμενων κατηγοριών.

Ζητούμε την επίσημη και συγκεκριμένη τοποθέτηση του Υπουργείου επί του αιτήματος για την ανάληψη της αναγκαίας νομοθετικής πρωτοβουλίας, καθώς και τη γνωστοποίηση του σχετικού προγραμματισμού και του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος. Η περαιτέρω παράταση της υφιστάμενης εκκρεμότητας δεν μπορεί να θεωρείται συμβατή με την ανάγκη αποτελεσματικής προστασίας των οικογενειών που η κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία οφείλει να στηρίζει.

Με εκτίμηση,

Για την ΠΟΣΓΚΑμεΑ,

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ιωάννης Μοσχολιός

Η ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Φωτεινή Ζαφειροπούλου

Συνημμένο:

Υπόμνημα για την ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας σχετικά με την αποσύνδεση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος γονέα τέκνου με αναπηρία από την εργασιακή δραστηριότητα του τέκνου.

Πίνακας αποδεκτών:

Πρωθυπουργός της χώρας, κ.Κ.Μητσοτάκης

Υπουργός Επικρατείας, κ.Χ.Γ.Σκέρτσος

Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Κ.Πιερρακάκης

Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, κα Δ.Μ. Μιχαηλίδου

Γενικός Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων, κ.Κ.Τσαγκαρόπουλος

Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ)

Πρωτοβάθμια σωματεία – μέλη της ΠΟΣΓΚΑμεΑ