6 ΜΑΡΤΙΟΥ - ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

«Κάθε παιδί έχει δικαίωμα να πηγαίνει στο σχολείο χωρίς φόβο και χωρίς να απολογείται για τη διαφορετικότητά του»

Η 6η Μαρτίου δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική υπενθύμιση ενός υπαρκτού κοινωνικού προβλήματος. Συνιστά ημέρα ευθύνης σε όλα τα επίπεδα, από την Πολιτεία και τους θεσμούς έως τη σχολική κοινότητα και τον καθένα και την καθεμία από εμάς. Είναι ευκαιρία αναστοχασμού και ανανέωσης της δέσμευσής μας για ένα σχολείο ασφαλές, δημοκρατικό και συμπεριληπτικό για όλον τον μαθητικό πληθυσμό.

Για την Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Γονέων και Κηδεμόνων Ατόμων με Αναπηρία (ΠΟΣΓΚΑμεΑ), η οποία, μέσω των σωματείων γονέων και κηδεμόνων που τη συγκροτούν, εκπροσωπεί άτομα με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, καθώς και παιδιά με κάθε μορφή αναπηρίας, η πρόληψη και η ουσιαστική αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας και του Εκφοβισμού αποτελεί κρίσιμο ζήτημα προστασίας στην απαιτητική εκπαιδευτική τους διαδρομή.

Σύμφωνα με τον ν. 5029/2023 «Ζούμε Αρμονικά Μαζί – Σπάμε τη Σιωπή», η Ενδοσχολική Βία και ο Εκφοβισμός περιλαμβάνουν κάθε μορφή σωματικής, λεκτικής, ψυχολογικής, κοινωνικής, ρατσιστικής ή διαδικτυακής βίας που διαταράσσει τη σχολική ζωή. Ο νόμος αναγνωρίζει ρητά τις διακρίσεις με βάση την αναπηρία και την κατάσταση υγείας των μαθητών/τριών και ενισχύει τους μηχανισμούς πρόληψης και αντιμετώπισης. Το θεσμικό αυτό πλαίσιο αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο για τη σχολική κοινότητα. Ωστόσο, η ενδοσχολική βία ως πολυδιάστατο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο δεν εξαντλείται σε κανονιστικές ρυθμίσεις. Η ουσιαστική σύνδεση των θεσμικών προβλέψεων με τη βιωμένη σχολική εμπειρία των μαθητών/τριών παραμένει διαρκής παιδαγωγική πρόκληση, καθώς αφορά στάσεις, αντιλήψεις και σχέσεις που διαμορφώνονται καθημερινά μέσα στη σχολική κοινότητα.

Τα διαθέσιμα στοιχεία από τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας stop-bullying.gov.gr δείχνουν ότι έχουν υποβληθεί εκατοντάδες αναφορές για περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού, γεγονός που αποτυπώνει αφενός την παρουσία του φαινομένου και αφετέρου την ενεργοποίηση των θεσμοθετημένων μηχανισμών καταγραφής και παρέμβασης από μαθητές/τριες, γονείς και κηδεμόνες.

Για τους μαθητές και τις μαθήτριες με αναπηρία, ο εκφοβισμός συχνά συνδέεται με τη διαφορετικότητα, τις επικοινωνιακές δυσκολίες, τους κινητικούς περιορισμούς ή τις μαθησιακές ιδιαιτερότητες. Τα διεθνή δεδομένα δείχνουν ότι εμφανίζουν υψηλότερους δείκτες εμπλοκής σε περιστατικά εκφοβισμού σε σχέση με τον γενικό μαθητικό πληθυσμό, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για στοχευμένη πρόληψη και υποστήριξη.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι λιγότερο ορατές μορφές εκφοβισμού, όπως ο κοινωνικός αποκλεισμός, η συστηματική υποτίμηση, η αμφισβήτηση της αναπηρίας ή η παρεμπόδιση πρόσβασης σε υποστηρικτικά μέσα και υποδομές. Οι μορφές αυτές, αν και συχνά δεν καταγράφονται επισήμως, αποτυπώνονται διαρκώς σε μαρτυρίες και δημόσιες αναφορές, γεγονός που αναδεικνύει τη δυσκολία έγκαιρης αναγνώρισης και ουσιαστικής παρέμβασης. Οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές και μακροχρόνιες, ειδικά για παιδιά που δυσκολεύονται να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή να αναφέρουν όσα βιώνουν.

Η εμπειρία των οικογενειών καταδεικνύει, επίσης, ότι ο εκφοβισμός δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις σχέσεις μεταξύ συνομηλίκων. Κάθε συμπεριφορά απαξίωσης ή στιγματισμού, ανεξάρτητα από την προέλευσή της, διαβρώνει το αίσθημα ασφάλειας που οφείλει να εγγυάται το σχολικό περιβάλλον.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις εδράζονται σε εμπειρίες οικογενειών και σε δεδομένα που καταδεικνύουν την ανάγκη για συστηματική και όχι αποσπασματική αντιμετώπιση του φαινομένου.

Η ΠΟΣΓΚΑμεΑ ζητά την ουσιαστική πρόληψη και αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας και του Εκφοβισμού (Ε.ΒΙ.Ε.) μέσα από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες:

- Πλήρη και επαρκή στελέχωση των σχολικών μονάδων, γενικής και ειδικής εκπαίδευσης, με διεπιστημονικές ομάδες, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και υποστηρικτικό προσωπικό, ικανές να εφαρμόζουν στην πράξη τα σχετικά Πρωτόκολλα Ε.ΒΙ.Ε.

- Συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στη συμπεριληπτική παιδαγωγική, στη διαχείριση περιστατικών εκφοβισμού, στη δεοντολογία θεμάτων αναπηρίας και, όπου απαιτείται, σε εναλλακτικές και επαυξητικές μορφές επικοινωνίας.

- Ουσιαστικός αναπροσανατολισμός της Παράλληλης Στήριξης ως εργαλείου ένταξης και ενδυνάμωσης και όχι ως μηχανισμού επιτήρησης ή απομόνωσης.

- Βιωματική εκπαίδευση των μαθητών/τριών, προσαρμοσμένη στην ηλικία και στις ανάγκες τους, για τα δικαιώματα, τον σεβασμό στη διαφορετικότητα, την ενσυναίσθηση και τον ρόλο του ενεργού μάρτυρα σε περιστατικά εκφοβισμού.

- Έγκαιρη και ουσιαστική εφαρμογή των δράσεων της Εθνικής Στρατηγικής για τα Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2024–2030 που αφορούν την άρση του στιγματισμού και των διακρίσεων στην εκπαίδευση.

- Ενίσχυση των μηχανισμών πρώιμης παρέμβασης, αναγνωρίζοντας ότι η καλλιέργεια κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων ξεκινά από την προσχολική ηλικία.

Υποστηρίζουμε μια παιδαγωγική και συμπεριληπτική προσέγγιση του φαινομένου που δεν εξαντλείται σε πειθαρχικές αντιδράσεις και δεν αναπαράγει λογικές διαχωρισμού γενικών και ειδικών εκπαιδευτικών πλαισίων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δική μας φωνή δεν είναι μόνο θεσμική. Είναι και βαθιά γονεϊκή.

Για εμάς, τους γονείς και κηδεμόνες που συγκροτούμε τα σωματεία της Ομοσπονδίας, η σχολική ασφάλεια δεν είναι γενική διακήρυξη. Είναι καθημερινή αγωνία και ευθύνη. Είναι η σκέψη που μας συνοδεύει κάθε πρωί: αν το παιδί μας θα γίνει αποδεκτό όπως είναι, αν θα νιώσει ότι ανήκει, αν θα επιστρέψει στο σπίτι έχοντας βιώσει σεβασμό και όχι απαξίωση.

Κάθε παιδί έχει δικαίωμα να πηγαίνει στο σχολείο χωρίς φόβο και χωρίς να απολογείται για τη διαφορετικότητά του, νιώθοντας ότι αποτελεί ισότιμο μέλος της σχολικής κοινότητας.

Για τα παιδιά που δυσκολεύονται να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή να αναφέρουν όσα βιώνουν, η σιωπή μπορεί να μετατραπεί σε έναν δεύτερο αποκλεισμό.

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας δεν αποτελούν συγκυριακή προτεραιότητα, αλλά σταθερή συλλογική ευθύνη. Αφορούν την ποιότητα της εκπαίδευσης, τη δημοκρατική λειτουργία της σχολικής κοινότητας και τον σεβασμό της αξιοπρέπειας κάθε παιδιού.

Ως Ομοσπονδία, θα συνεχίσουμε να συμβάλλουμε με συνέπεια και υπευθυνότητα στη διαμόρφωση συνθηκών ασφάλειας, εμπιστοσύνης και ισότιμης συμμετοχής για όλα τα παιδιά, με ή χωρίς αναπηρία, μέσα σε ένα σχολικό περιβάλλον που ενισχύει τον σεβασμό, τη συνεργασία και την κοινωνική συνοχή.