Η ΠΟΣΓΚΑμεΑ ΖΗΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΝΤΑΞΙΑΚΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΡΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΝΟΨΕΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟNΙΑΣ 2025-2026

ΠΡΟΣ:      Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων & Αθλητισμού, κα Σ.Ζαχαράκη 

Κοιν:         (σχετ.: πίνακας αποδεκτών)             

ΘΕΜΑ:  «ΠΟΣΓΚΑμεΑ: Ζητείται η προτεραιοποίηση της αποτίμησης εφαρμογής των ενταξιακών θεσμών στην εκπαίδευση και η έγκαιρη παρέμβαση για την επαρκή στελέχωση της Παράλληλης Στήριξης ενόψει της επόμενης σχολικής χρονιάς»

Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Γονέων και Κηδεμόνων Ατόμων με Αναπηρία (ΠΟΣΓΚΑμεΑ), ιδρυτικό και ενεργό μέλος της ΕΣΑμεΑ, ως δευτεροβάθμιο όργανο προάσπισης και προώθησης των δικαιωμάτων του παιδικού πληθυσμού με αναπηρία και των ενηλίκων με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, με γονεϊκά σωματεία – μέλη των ατόμων αυτών σε όλη την επικράτεια, σάς απευθύνει την παρούσα επιστολή, επανερχόμενη στο πάγιο αίτημά της για έγκαιρες και ουσιαστικές πρωτοβουλίες από το καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουργείο Παιδείας, για την αποτροπή της επανάληψης των χρόνιων αποκλεισμών που βίωσαν – και εξακολουθούν να βιώνουν – τα παιδιά μας στο πεδίο της δημόσιας εκπαίδευσης.

Καθώς βαίνουμε προς το τέλος μιας ακόμη σχολικής χρονιάς, η οποία και αυτή σημαδεύτηκε από παγίως επαναλαμβανόμενες δυσλειτουργίες και προβλήματα στον τομέα της ειδικής και ενταξιακής αγωγής και εκπαίδευσης, καθίσταται επιτακτική η θεσμική παρέμβαση σας, τόσο σε πολιτικό όσο και σε διοικητικό επίπεδο, ώστε να αποσοβηθεί η – ήδη προδιαγεγραμμένη – επανάληψη της παγιωμένης παθογένειας με την έναρξη του νέου σχολικού έτους.

Μεταξύ του συνόλου των γνωστών, και δυστυχώς εμπεδωμένων, προβλημάτων που εντοπίζονται στο κρίσιμο αυτό πεδίο – για τα οποία θα επανέλθουμε με νεότερο έγγραφο - η εντεινόμενη αγωνία που μας μεταφέρθηκε πρόσφατα από γονέα μαθητή του 2ου Δημοτικού Σχολείου Καισαριανής - και αποτελεί απλώς την αφορμή για το παρόν έγγραφο - είναι ενδεικτική της απορρύθμισης του θεσμού της Παράλληλης Στήριξης (Π.Σ.) και της ευρύτερης αδυναμίας καθολικής του ανταπόκρισης στις εκ των προτέρων γνωστές ανάγκες των μαθητών και μαθητριών με αναπηρία. 

Στη σχολική μονάδα που φοιτά ο συγκεκριμένος μαθητής, ο οποίος διαθέτει εγκεκριμένη γνωμάτευση του ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. για πλήρη κάλυψη μέσω Π.Σ., ο μαθητικός πληθυσμός με αναπηρία ή/και ε.ε.α. ήλθε αντιμέτωπος με δυσχέρειες ως προς την άσκηση του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος, όπως συμβαίνει και με δεκάδες άλλες περιπτώσεις μαθητών και μαθητριών σε άλλα σχολικά περιβάλλοντα, εξαιτίας της κατακόρυφης μείωσης του αριθμού των εκπαιδευτικών Π.Σ. από έντεκα τη σχολική χρονιά 2023–2024 σε μόλις τέσσερις κατά το έτος 2024–2025. Πρόκειται για στοιχεία των οποίων, μάλιστα, δεν έχει διευκρινιστεί ο χρόνος τοποθέτησης των εκπαιδευτικών, άρα ούτε και οι ενδεχόμενες καθυστερήσεις στην εφαρμογή του μέτρου. 

Ασφαλώς, η περίπτωση αυτή ούτε εξαίρεση συνιστά, ούτε μεμονωμένο περιστατικό, αλλά συμπύκνωση μιας πτυχής της δυσλειτουργίας που πλήττει οριζόντια δεκάδες σχολικές μονάδες και του μαθητικού τους δυναμικού πανελλαδικά, και αντανάκλαση των εντεινόμενων αδυναμιών και αντιφάσεων που χαρακτηρίζουν πλέον τη λειτουργία του θεσμού της Παράλληλης Στήριξης.

Μια από τις πιο έντονες διαμαρτυρίες που λαμβάνει η Ομοσπονδία μας, όλα τα προηγούμενα χρόνια και μέχρι σήμερα, δεν είναι άλλη από τη σοβαρή ανεπάρκεια των πόρων που διατίθενται για την υλοποίηση του θεσμού της Π.Σ., και καταλήγει στην αδυναμία κάλυψης ή/και την ανεπαρκή κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών εκατοντάδων μαθητών/τριών με αναπηρία που χρήζουν και δικαιούνται της στήριξης αυτής, όπως έχει διαπιστωθεί από τους αρμόδιους για αυτό φορείς. Είναι αναντίλεκτα ανησυχητικό το μέγεθος των περιπτώσεων όπου στο παρελθόν δεν χορηγήθηκε καθόλου Π.Σ. σε μαθητές/τριες που διαπιστωμένα τη χρειάζονταν και τη δικαιούνταν, σοβαρά δε προβλήματα έχουν εντοπιστεί και εντοπίζονται λόγω ανεπαρκούς παροχής της σε εκείνους/ες που χρήζουν στήριξης πλήρους ωραρίου.

Συγχρόνως, η παρελκυστική τακτική του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. - αρχής γενομένης από τις οδηγίες για τη σχολική χρονιά 2023 - 2024, σύμφωνα με τις οποίες τις αποφάσεις στήριξης / συνεκπαίδευσης του εκάστοτε τμήματος των σχολικών μονάδων, πλην τεκμηριωμένων εξαιρέσεων, αναλαμβάνει στο σύνολό τους ένας/μία εκπαιδευτικός Π.Σ. – που, με προσχηματικά επιχειρήματα περί ένταξης των μαθητών, μεταθέτει στο μέλλον την αναγκαιότητα αποτίμησης και ενίσχυσης του θεσμού της Π.Σ., εκφυλίζοντάς τον σε εργαλείο εξοικονόμησης πόρων στο παρόν, έχει αποτελέσει πεδίο έντονης ανησυχίας και δυσφορίας για την εκπαιδευτική κοινότητα και για τις οικογένειες των μαθητών/τριών με αναπηρία, και εν τέλει δυσπιστίας απέναντι στην ειλικρίνεια των προθέσεων της Πολιτείας.

Τούτο, αν συνεκτιμηθεί πως εκτός από μεμονωμένες μελέτες που εξετάζουν διάφορες πτυχές της Π.Σ. στη χώρα, δεν φαίνεται ακόμη να υπάρχει μια ολοκληρωμένη, επίσημη αποτίμηση της αποτελεσματικότητάς της σε εθνικό επίπεδο, παρά τη σαφή δέσμευση για αυτό ήδη από τους στόχους του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (διατ.10 του στόχου 12), η εφαρμογή του οποίου επεκτείνεται και στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής 2024 - 2030. Σημειώνεται ότι η έλλειψη στοιχείων που αποτιμούν την αποτελεσματικότητα του πλαισίου συμπεριληπτικής εκπαίδευσης (λ.χ. πρακτικών που εφαρμόζονται, καθώς και της αποτελεσματικότητας της παράλληλης στήριξης και άλλων δομικών στοιχείων της εκπαιδευτικής πολιτικής) επισημαίνεται και στην Έκθεση Προόδου 2024 της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας.

Κατόπιν των ανωτέρω, η ΠΟΣΓΚΑμεΑ δια της παρούσης επιστολής, εκ νέου ζητά:

• την άμεση προτεραιοποίηση της αξιολόγησης του θεσμού της Παράλληλης Στήριξης (Π.Σ.), καθώς και των Τμημάτων Ένταξης, όχι μόνο με βάση τις εκροές δεδομένων, αλλά κυρίως ως προς την αποτελεσματικότητα στον ενταξιακό τους ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η σύσταση ομάδας εργασίας με αποκλειστικό αντικείμενο την εν λόγω αξιολόγηση, με συμμετοχή θεσμικών εκπροσώπων, ειδικών επιστημόνων, γονεϊκών φορέων και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Θεωρούμε ότι το ζήτημα αυτό δεν είναι επιδεκτικό άλλης αναβολής, ιδίως υπό το πρίσμα της δέσμευσης της Πολιτείας για επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπως προβλέπεται στην Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2024 – 2030 (σημ.92), με χρονοδιάγραμμα υλοποίησης έως τον Δεκέμβριο του 2026.

Η ενέργεια αυτή οφείλει, μεταξύ άλλων, να στηριχθεί σε τεκμηριωμένα δεδομένα και πραγματικές ανάγκες της χώρας, και όχι να καταλήξει σε ανεξέλεγκτη προσφυγή σε ξένα πρότυπα και μεταφορά καλών πρακτικών από άλλα κράτη, χωρίς ουσιαστική προσαρμογή στο εθνικό πλαίσιο.

• την υιοθέτηση συγκεκριμένου και σαφούς σχεδίου σταδιακής αύξησης των πόρων (οικονομικών και σε εξειδικευμένο προσωπικό) για την ενίσχυση της ενταξιακής/συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, με στόχο την κάλυψη των εκ των προτέρων διαγνωσμένων αναγκών των μαθητών/τριών με αναπηρία, την ισότιμη συμμετοχή τους στα γενικά και στα ειδικά σχολικά πλαίσια, και τη σταδιακή, ομαλή μετάβαση από τη διαχωρισμένη/ειδική στη συμπεριληπτική εκπαίδευση, χωρίς την αποδυνάμωση των υφιστάμενων δομών,
• τη διασφάλιση της έγκαιρης και επαρκούς κάλυψης των αναγκών μαθητών/τριών που χρήζουν και δικαιούνται Π.Σ., με τη δυνατότητα τοποθέτησης περισσότερων του ενός εκπαιδευτικών ανά τμήμα, όταν τούτο επιβάλλεται από τον αριθμό των μαθητών/τριών ή από τη φύση και τη σοβαρότητα των εκπαιδευτικών τους αναγκών.

Επιπλέον, ζητείται η εγγυημένη κάλυψη όλων των εγκεκριμένων γνωματεύσεων για Π.Σ., σε όλες τις σχολικές μονάδες της χώρας, έγκαιρα και πριν από την έναρξη του σχολικού έτους 2025 – 2026.

• την άμεση προτεραιοποίηση της στελέχωσης του θεσμού της Π.Σ., με σταθερό και εξειδικευμένο προσωπικό, βάσει των πραγματικών εκπαιδευτικών αναγκών και όχι με δημοσιονομικά τεχνάσματα ή ποσοτικούς περιορισμούς.

Απαιτείται ο οριστικός τερματισμός της πρακτικής των αποσπασματικών ή καθυστερημένων τοποθετήσεων, οι οποίες ευτελίζουν τον θεσμό και πλήττουν τις πιο ευάλωτες περιπτώσεις μαθητών/τριών και τις οικογένειές τους.

• την ενίσχυση και γενική θωράκιση των ενταξιακών θεσμών και των δομών της δημόσιας εκπαίδευσης, μέσω της δημιουργίας μικρότερων τμημάτων και της επαρκούς και έγκαιρης στελέχωσης των σχολικών μονάδων με εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων.

Κυρία Υπουργέ,

Είναι γνωστό – και επαναλαμβανόμενο – ότι κάθε σχολικό έτος ξεκινά, εξελίσσεται και ολοκληρώνεται με προσδοκίες που διαψεύδονται, με ανάγκες που παραμένουν ακάλυπτες και με τις οικογένειες των μαθητών/τριών με αναπηρία να βιώνουν μια μορφή καθημερινού αγώνα για τη φοίτηση των παιδιών τους στο δημόσιο σχολείο. Αυτή η παγιωμένη κατάσταση δεν είναι απλώς δυσλειτουργία· είναι θεσμικός αποκλεισμός.

Ο θεσμός της Παράλληλης Στήριξης δεν μπορεί να συνεχίσει να τελεί υπό την αίρεση διοικητικών εκπτώσεων, ούτε να προσλαμβάνει χαρακτήρα παροχής με περιστασιακά κριτήρια, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα ή τη βούληση της διοίκησης. Οφείλει να είναι θεμελιακό στοιχείο της δημοκρατικής παιδείας, ενταγμένο στο συνολικό σχέδιο για καθολική προσβασιμότητα στην εκπαίδευση και ίσα δικαιώματα για όλο το μαθητικό δυναμικό και, υπό το πρίσμα αυτό, αναμένουμε την ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών εκ μέρους σας.

Με εκτίμηση,

Για την ΠΟΣΓΚΑμεΑ,

Πίνακας αποδεκτών:

• Γενικός Γραμματέας Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και Ειδικής Αγωγής, κ. Ιωάννης Κατσαρός 
• Διεύθυνση Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. 
• Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ)
• Πρωτοβάθμια Σωματεία – μέλη της ΠΟΣΓΚΑμεΑ