20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026: "ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ"
«Η παιδική ηλικία δεν είναι περίοδος αναμονής για τη ζωή. Είναι ζωή»
Πόσο χώρο έχει η βούληση ενός παιδιού στη ζωή του;
Τριάντα επτά χρόνια μετά την υιοθέτηση της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989), και παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει συντελεστεί σε διεθνές επίπεδο, η καθολική και ισότιμη απόλαυση των δικαιωμάτων του παιδιού παραμένει ζητούμενο.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της UNICEF για την κατάσταση των παιδιών στον κόσμο (2025)[1], 412 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως διαβιούν σε συνθήκες ακραίας εισοδηματικής φτώχειας, ενώ, σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης της UNESCO (2026)[2], 273 εκατομμύρια παιδιά, έφηβοι και νέοι βρίσκονταν το 2024 εκτός σχολικής εκπαίδευσης.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat[3], το 2025 σχεδόν ένα στα τέσσερα παιδιά (24,3%) βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Στη χώρα μας, σύμφωνα με την Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025[4], το αντίστοιχο ποσοστό ανήλθε σε 29,6%, έναντι 27,9% το 2024.
Για τα παιδιά με αναπηρία, οι ανισότητες αυτές είναι συχνά ακόμη εντονότερες. Σύμφωνα με τα ευρήματα διεθνούς μελέτης της UNICEF του 2021, τα οποία επανέρχονται σε πρόσφατη δημοσίευση του ερευνητικού της κέντρου Innocenti (2026)[5], τα παιδιά με αναπηρία ηλικίας 10 έως 17 ετών έχουν κατά 49% μεγαλύτερη πιθανότητα να μην έχουν φοιτήσει ποτέ στο σχολείο σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους χωρίς αναπηρία. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε τον Φεβρουάριο του 2026 το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ.[6], κατά το σχολικό έτος 2024-2025, τέσσερις στους δέκα μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτούσαν σε γενικά σχολεία δεν λάμβαναν εξειδικευμένη εκπαιδευτική υποστήριξη, με το αντίστοιχο ποσοστό στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση να ανέρχεται σε 65%.
Η φτώχεια, οι ανισότητες στην πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική φροντίδα, η έκθεση στη βία, ο ιδρυματισμός και τα εμπόδια στη συμμετοχή στη ζωή της κοινότητας εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες εκατομμυρίων παιδιών να βιώσουν την παιδική τους ηλικία με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και ελευθερία.
Ακόμη και η αποτύπωση του πραγματικού μεγέθους αυτών των ανισοτήτων δυσχεραίνεται, όπως επισημαίνει η UNICEF για τη χώρα μας[7], από την ανεπάρκεια αναλυτικών στατιστικών δεδομένων κατά αναπηρία, τόπο κατοικίας και άλλες παραμέτρους. Ήδη από το 2022, η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, στις Καταληκτικές Παρατηρήσεις της προς την Ελλάδα, έχει συστήσει τη δημιουργία κεντρικής βάσης αναλυτικών δεδομένων για τα παιδιά, η οποία να καλύπτει το σύνολο των πεδίων εφαρμογής της Σύμβασης.
Η σημερινή επέτειος μας καλεί, ωστόσο, να αναλογιστούμε όχι μόνο ποια κατοχυρωμένα δικαιώματα εξακολουθούν να στερούνται τα παιδιά, με και χωρίς αναπηρία, αλλά και πώς αντιλαμβανόμαστε τα ίδια ως υποκείμενα δικαιωμάτων.
Ακόμη και όταν ένα παιδί περιβάλλεται από ανθρώπους που μεριμνούν για το καλό του, μπορεί να διαθέτει ελάχιστο χώρο για να εκφράσει εκείνα που το ίδιο επιθυμεί.
Να έχει γύρω του ένα ολόκληρο σύστημα προστασίας, φροντίδας, εκπαίδευσης και υποστήριξης, χωρίς να μετέχει ουσιαστικά στη διαμόρφωσή του.
Για πολλά παιδιά με αναπηρία, αυτή είναι μία από τις λιγότερο συζητημένες όψεις της καθημερινότητάς τους.
Το άρθρο 12 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ν. 2101/1992) και το άρθρο 7 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (ν. 4074/2012) δεν περιορίζονται στην αναγνώριση του δικαιώματος των παιδιών να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους. Επιβάλλουν να αποδίδεται στις απόψεις τους για όλα τα ζητήματα που τα αφορούν η δέουσα βαρύτητα, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους, και να εξασφαλίζεται στα παιδιά με αναπηρία η αναγκαία υποστήριξη, προσαρμοσμένη στην αναπηρία και την ηλικία τους, για την άσκηση αυτού του δικαιώματος.
Η ανάγκη υποστήριξης, όσο εκτεταμένη και αν είναι, δεν αναιρεί την υπόσταση του παιδιού ως προσώπου με βούληση και προτιμήσεις.
Η απουσία προφορικού λόγου δεν ισοδυναμεί με απουσία άποψης. Η δυσχέρεια κατανόησης του τρόπου με τον οποίο εκφράζεται ένα παιδί δεν νομιμοποιεί την παράκαμψη της βούλησής του. Μας υπαγορεύει, αντιθέτως, να αναζητήσουμε προσφορότερους τρόπους επικοινωνίας μαζί του. Να αναγνωρίζουμε τις προτιμήσεις του, να σεβόμαστε την έκφραση της δυσαρέσκειας ή της άρνησής του, να του παρέχουμε κατανοητή πληροφόρηση και να του δίνουμε τον αναγκαίο χρόνο για να διαμορφώσει και να εκφράσει την άποψή του.
Και το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, έννοια που τόσο συχνά επικαλούμαστε, δεν μπορεί να προσδιορίζεται ερήμην του.
Το πραγματικό εύρος των επιλογών ενός παιδιού με αναπηρία εξακολουθεί, ωστόσο, να συναρτάται με τον τόπο κατοικίας του, τις οικονομικές δυνατότητες της οικογένειάς του, την επάρκεια και την προσβασιμότητα των υπηρεσιών εκπαίδευσης, υγείας και κοινωνικής φροντίδας. Ακόμη και το πού θα παίξει, με ποιους θα συναναστραφεί ή πώς θα διαθέσει τον ελεύθερο χρόνο του προδιαγράφεται συχνά από τη διαθεσιμότητα κατάλληλης υποστήριξης.
Η ελευθερία της επιλογής προϋποθέτει την ύπαρξη πραγματικών επιλογών.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι πάγιες διεκδικήσεις της ΠΟΣΓΚΑμεΑ – για επαρκή οικονομική και κοινωνική στήριξη των οικογενειών, καθολική και οικογενειοκεντρική πρώιμη παρέμβαση, συμπεριληπτική εκπαίδευση, προσβάσιμες υπηρεσίες υγείας και φροντίδας, πρόληψη του ιδρυματισμού και αποϊδρυματοποίηση, προστασία από κάθε μορφή βίας και ισότιμη συμμετοχή στη ζωή της κοινότητας – δεν αποβλέπουν μόνο στην κάλυψη αναγκών. Αποβλέπουν στη διεύρυνση των δυνατοτήτων των παιδιών μας να ζουν, να επιλέγουν και να αναπτύσσονται.
Διεκδικούμε από την Πολιτεία τη θεσμική κατοχύρωση και την έμπρακτη διασφάλιση προσβάσιμων διαδικασιών συμμετοχής των παιδιών με αναπηρία, την εξασφάλιση κατάλληλων μέσων επικοινωνίας και την ουσιαστική συνεκτίμηση της βούλησης και των προτιμήσεών τους, τόσο κατά τη λήψη των αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή τους όσο και κατά τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των δημόσιων πολιτικών που τα αφορούν.
Για εμάς, τους γονείς και κηδεμόνες των ατόμων με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, καθώς και των ανήλικων ατόμων με κάθε μορφής αναπηρία, η ισχυροποίηση της δικής μας συλλογικής φωνής συνδέεται άρρηκτα με τη διεκδίκηση των προϋποθέσεων που θα επιτρέπουν στη φωνή των ίδιων των παιδιών μας να επηρεάζει ουσιαστικά τις αποφάσεις για τη ζωή τους.
Και μέσα στη συχνά εξαντλητική προσπάθειά μας για την εξασφάλιση του μέλλοντός τους, ας μην παραγνωρίζουμε την αξία της ζωής τους στο παρόν.
Η παιδική ηλικία δεν είναι περίοδος αναμονής για τη ζωή. Είναι ζωή.
Τα παιδιά με αναπηρία δικαιούνται να βιώνουν την παιδική τους ηλικία στην πληρότητά της, με όλες τις χαρές, τις δυσκολίες, τις ανακαλύψεις και τις αντιφάσεις της, χωρίς ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η υποστήριξή τους να περιστέλλει το εύρος των εμπειριών τους και τον χώρο έκφρασης της ατομικότητάς τους. Η μέριμνα για την ανάπτυξη των ικανοτήτων τους και τη διεύρυνση των μελλοντικών τους δυνατοτήτων δεν μπορεί να αποβαίνει εις βάρος της αυταξίας του παρόντος τους.
Αυτόν τον κόσμο διεκδικούμε. Για όλα τα παιδιά, ισότιμα, σε όλα.
1